Duchowość

Co to jest przeznaczenie? Czy każdy ma swój los?

Wracasz do domu wcześniejszym pociągiem. W przedziale spotykasz osobę, z którą od lat nie masz kontaktu. Rozmowa trwa zaledwie pół godziny, ale tym razem wymieniacie się numerami. Kilka lat później, gdy ktoś pyta, jak zaczęło się wasze wspólne życie, odpowiadasz: „To musiało być przeznaczenie”. Co właściwie znaczy słowo „musiało”? Czy spotkanie było z góry ustalone? A może dziś, znając jego dalszy ciąg, trudno ci wyobrazić sobie życie, w którym do niego nie doszło?

Przeznaczenie to przekonanie, że pewne wydarzenia albo kierunek ludzkiego życia są z góry wyznaczone. W codziennej mowie słowo ma też łagodniejsze znaczenie. Nazywamy coś przeznaczeniem, kiedy miało dla nas tak wielką wagę, że zwykłe „tak się zdarzyło” wydaje się zbyt skromnym opisem. Te dwa znaczenia łatwo pomylić, szczególnie gdy mówimy o miłości, powołaniu albo decyzji, która odmieniła nasze życie.

Przeznaczenie, los i przypadek. Co odróżnia te pojęcia?

Wróćmy na chwilę do pociągu. O tym samym spotkaniu można opowiedzieć na kilka sposobów. Każde słowo odpowiada na trochę inne pytanie.

„Przypadkowe” nie musi znaczyć „pozbawione przyczyny”. Wcześniejszy wyjazd miał konkretny powód, podobnie jak podróż drugiej osoby. Przypadkiem nazywamy tutaj zbieg tych dwóch planów. I odwrotnie: to, że spotkanie głęboko wpłynęło na twoje życie, mówi wiele o jego znaczeniu, ale samo w sobie nie rozstrzyga, czy zostało wcześniej zapisane.

Czy każdy człowiek ma swoje przeznaczenie?

Jeśli pytasz, czy każdemu od urodzenia przypisano jedną właściwą osobę, jeden zawód i jeden bieg wydarzeń, nie mamy sposobu, by potwierdzić istnienie takiego scenariusza. Jest to pytanie filozoficzne lub religijne. Wiele zależy również od tego, co rozumiesz przez „swoją drogę”. Jedna osoba ma na myśli zadanie, które czuje się wezwana wypełnić. Inna – życie, które z czasem zbudowała i z którym się utożsamia.

Wyobraź sobie kobietę, która po latach pracy w biurze zaczyna uczyć dorosłych czytania. Po pierwszym roku mówi: „Wreszcie znalazłam swoje przeznaczenie”. W tej wypowiedzi najważniejsze może być bardzo konkretne odkrycie: ma cierpliwość do wielokrotnego tłumaczenia, lubi pracę z jedną osobą, a postępy uczniów są dla niej ważne. Jej słowa zachowują sens nawet wtedy, gdy wierzy, że równie wartościowe życie mogłaby ułożyć inaczej.

Stąd istotna różnica między przeznaczeniem a powołaniem. Gdy mówisz o przeznaczeniu w ścisłym sensie, pytasz, co ma się wydarzyć. Gdy mówisz o powołaniu, pytasz raczej: „Czemu chcę albo czuję, że powinienem się poświęcić?”. Można doświadczać silnego powołania, a zarazem długo zastanawiać się, czy i jak na nie odpowiedzieć.

Czy można zmienić przeznaczenie?

Jeżeli przeznaczeniem nazywasz nieuchronny wynik, samo pojęcie wyklucza jego zmianę. Jeżeli natomiast chodzi ci o przyszłość, której spodziewasz się na podstawie dotychczasowego życia, masz do czynienia z przewidywaniem. A przewidywania mogą się nie sprawdzić, między innymi za sprawą twoich decyzji.

Dobrze widać to w zdaniu: „W mojej rodzinie wszyscy prowadzili warsztat, więc taki już mój los”. Rodzinny warsztat jest faktem. Możliwość nauczenia się fachu od ojca także. Oczekiwanie, że przejmiesz firmę, może być bardzo silne. Jednak z żadnej z tych okoliczności nie wynika jeszcze, że masz tylko jedną drogę. Możesz wybrać ten zawód z przekonania, pozostać w nim z poczucia obowiązku albo odkryć, że chcesz robić coś innego. Z zewnątrz dwie osoby mogą wyglądać jak następcy rodzinnej tradycji, choć każda podjęła zupełnie inną decyzję.

Gdy zastanawiasz się nad własną sytuacją, pomocne bywają trzy krótkie pytania: Co już się wydarzyło? Czego jedynie spodziewam się w przyszłości? O czym nadal mogę zdecydować? Pierwsza odpowiedź dotyczy twojej historii, druga twoich przewidywań, a trzecia pokazuje, gdzie rzeczywiście masz wybór.

Przeznaczenie w miłości. Co oznacza „byliśmy sobie pisani”?

W opowieści o miłości łatwo wskazać moment, w którym wszystko mogło potoczyć się inaczej: ktoś przyjął zaproszenie mimo zmęczenia, pomylił stolik na przyjęciu albo odezwał się po latach milczenia. Zdanie „byliśmy sobie pisani” potrafi pięknie wyrazić wdzięczność za taki zbieg okoliczności. Szczególnie kiedy obie osoby pamiętają, jak niewiele brakowało, aby w ogóle się nie poznały.

Warto jednak zwrócić uwagę na dalszy ciąg historii. Jedno z was napisało po spotkaniu. Drugie znalazło czas. Później trzeba było uzgodnić, w jakim mieście zamieszkacie, jak pogodzicie pracę z opieką nad bliskimi albo jak wrócicie do rozmowy po pierwszej poważnej kłótni. Przypisanie szczególnego znaczenia pierwszemu spotkaniu pozostawia miejsce na docenienie tego, co oboje zrobiliście później.

Inaczej brzmią te same słowa, gdy wypowiada je tylko jedna osoba, a druga wyraźnie nie chce relacji. Poczucie, że ktoś jest ci przeznaczony, opisuje twoje przeżycie. O wzajemności dowiadujesz się z tego, co ta osoba mówi, czego chce i jakie decyzje podejmuje.

Czy fatum to po prostu inne słowo na przeznaczenie?

Fatum oznacza los pojmowany jako nieuchronny. We współczesnej polszczyźnie często towarzyszy mu złowrogi odcień: mówimy, że nad kimś „ciąży fatum”. Przeznaczenie może natomiast brzmieć również pogodnie, jak w opowieści o szczęśliwym spotkaniu. Klątwa ma jeszcze inne znaczenie: zakłada przekleństwo lub życzenie zła skierowane przeciw komuś. Do pojęcia fatum nie jest potrzebna osoba, która kogokolwiek przeklina.

Dlatego pytanie „czy wierzę w przeznaczenie?” warto czasem dopowiedzieć własnymi słowami. Czy wierzysz, że pewnych wydarzeń nie dało się uniknąć? Czy raczej czujesz, że to, co się wydarzyło, nadało twojemu życiu kierunek? Ktoś może szczerze odpowiedzieć „nie” na pierwsze pytanie i równie szczerze „tak” na drugie. A gdy po latach wraca pamięcią do rozmowy w pociągu, może po prostu mieć na myśli: „Nie wiem, czy musieliśmy się spotkać. Wiem, dlaczego to spotkanie jest dla mnie ważne”.